سفرنامه‌هاى سند باد ، مىبايد در يك تأليف عمومى كه تكامل نوشته‌هاى جغرافيايى را عرضه مىكند جايى داشته باشد ، زيرا نمودار سبكى مستقل و بديع است . ولى فراهم آوردن همهء مطالب جغرافيايى كه در نوشته‌هاى مختلف مسلمانان پراكنده است ، تقريبا محال است و ثمرى نيز ندارد . كتاب فران كه همهء روايتهاى مربوط به شرق اقصى را از متون عربى فراهم آورده نشان مىدهد كه مىتوان اين گونه چيزها را از مجموعه‌هاى ادبى و نيز از كتابهاى فلسفى و گياهشناسى و فرهنگنامه‌ها و كتابهاى اقتصادى بيرون آورد . 56 شايد بتوان ديوانهاى شعر و بلكه همهء نوشته‌هاى ديگر را بدون استثنا بر اين گروه افزود . مسلّم است كه تحليل مطالبى چنين ، در يك طرح عمومى ميسّر نيست . به علاوه ، اين گونه منابع كه مطلبى دربارهء جغرافيا دارد جزو تأليفات جغرافيايى است و تاريخ جغرافيا نيست . به همين دلايل ، هدف كتاب ما تهيّهء يك طرح عمومى از نوشته‌هاى جغرافيايى اسلامى است نه فراهم آوردن همهء مطالب جغرافيايى كه در متون اسلامى و عربى موجود است . ممكن است دوران پيش از پيدايش مؤلّفات جغرافيايى را از اين مورد استثنا كرد ، زيرا مىبايد مطالب پراكنده و اشارات مكرّرى را كه از آن روزگار سير تكامل رشته‌اى تازه را مشخّص مىكند كه در قرن بعد به وجود خواهد آمد بدقت مطالعه كرد . هدف كتاب ما تحليل همهء آثار جغرافياى توصيفى و سفرنامه‌هاست و از جغرافياى نجومى فقط تا حدّى كه با جغرافياى توصيفى ارتباط دارد گفت و گو خواهيم كرد ، نه به صورت رشته‌اى مستقل ؛ از آن جهت كه به علوم دقيقه پيوسته است . در يك طرح عمومى نظير كتاب حاضر لازم است كه از لحاظ زبان وسعتى قائل شويم تا بتوان آثار جغرافيايى زبان فارسى و تركى را نيز مطالعه كرد . در سير تكامل اين گونه آثار در زبانهاى سه گانه گاه توان ديد كه بعضى از كتابهاى در زبانى جز زبان اصلى به جا مانده است ؛ مثلا كتاب جهان نماى حاجى خليفه ( متعلّق به قرن هفدهم / يازدهم ه . ) كه به زبان تركى است به احتمال قوى از طرف مؤلّف به زبان عربى نوشته شده است . بعضى از كتابهاى قديمى جغرافيايى به زبان فارسى ، همچون كتاب معروف حدود العالم ( 982 ) كه هنوز مؤلّف آن ناشناخته است ، يا كتاب گرديزى ( حدود سال 1050 / 442 ه . ) قسمتهاى مهمّى از تاريخ نوشته‌هاى جغرافيايى عربى را حفظ كرده كه صرف نظر كردن از آن ، تاريخ مذكور را ناقص مىكند . به طور كلى هدف اين كتاب مطالعهء همهء نواحى مطلب به طور دقيق و كامل نيست ، بلكه مىخواهد طرحى كلّى از تكامل نوشته‌هاى جغرافيايى و شخصيّتها و مؤلّفات آنان در حدود كنجكاويهايى كه تحقيقات معاصر بدان رسيده ، عرضه كند ، و نيز كمك لازم را به صورت يك مرجع ابتدايى براى مطالب مختلفى كه از آن بحث مىشود فراهم آورد .